> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://my.itmatic101.com/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://my.itmatic101.com/linuxbsd/debian.md).

# လူသုံးများ ရေပန်းစားသော GNU/Linux Distro များ အပိုင်း (၃)

## Debian

Linux Distribution တွေအကြောင်း ပြောမယ်ဆိုရင် Debian ကို မသိဘဲနဲ့ ပြည့်စုံတယ်လို့ ပြောလို့မရပါဘူး။ Debian ဟာ Linux လောကမှာ သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံးနဲ့ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံး Distribution တွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

Ubuntu, Linux Mint, Kali Linux, Proxmox VE နဲ့ အခြား Distribution တွေ၊ Operating System တွေဟာ Debian ရဲ့ Package Ecosystem နဲ့ Development ကို အခြေခံထားကြပါတယ်။

အထူးသဖြင့် Server Environment, Cloud Infrastructure, Container Platform နဲ့ Embedded System တွေမှာ Debian ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုကြပါတယ်။

Debian ရဲ့ အဓိကအားသာချက်က Stability, Security, Software Repository အရွယ်အစားနဲ့ Community-driven Development Model တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

<figure><img src="https://3282528215-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2F-MQWWUTXCFFNVNEIAM-f%2Fuploads%2FgueBgs9ZHHQBtI9NXuPY%2FDebian%2013%20Desktop.png?alt=media&amp;token=b3fa8e99-a837-4242-84b7-be56015faf62" alt=""><figcaption></figcaption></figure>

## Debian ရဲ့ သမိုင်းကြောင်း

Debian Linux ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့မှာ Ian Murdock ဆိုတဲ့ Software Engineer တစ်ယောက်က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်က Linux ဟာ ယနေ့လို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနေတဲ့ Operating System မဟုတ်သေးပါဘူး။ Linux Distribution တွေကလည်း အခုလောက် စနစ်တကျ မဖွံ့ဖြိုးသေးတဲ့ အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။

Ian Murdock ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က Linux Distribution တစ်ခုကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ပြီး Developer Community တစ်ခုရဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုနဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

Debian ဆိုတဲ့ အမည်ဟာ Ian Murdock ရဲ့ ချစ်သူ Debra Lynn ရဲ့ နာမည်နဲ့ သူ့နာမည် Ian ကို ပေါင်းစပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

* Debra ရဲ့ Deb
* Ian ရဲ့ Ian
* ပေါင်းလိုက်တဲ့အခါ Debian ဖြစ်လာပါတယ်။

Debian Project ရဲ့ အစောပိုင်းကာလမှာ Ian Murdock ဟာ Project ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ Community Development Model ကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေခဲ့ပါတယ်။

၁၉၉၆ ခုနှစ်မှာ Bruce Perens က Ian Murdock နေရာမှာ Debian Project Leader အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစပြီး Debian ရဲ့ Governance နဲ့ Free Software Philosophy တွေ ပိုမိုစနစ်တကျ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

Ian Murdock ဟာ နောက်ပိုင်းမှာ Linux နဲ့ Open Source နည်းပညာလောကမှာ ဆက်လက်ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့မှာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါတယ်။

သူ့ရဲ့ အစပြုခဲ့တဲ့ Debian Project ကတော့ ယနေ့အချိန်အထိ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက Developer နဲ့ Contributor တွေရဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုနဲ့ ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

## Debian Project နဲ့ Free Software Philosophy

Debian ရဲ့ ထူးခြားချက်တစ်ခုက Software Development ကို နည်းပညာပိုင်းတစ်ခုတည်းအနေနဲ့ မကြည့်ဘဲ Free Software Philosophy ကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

Debian Project ဟာ Free Software ကို အဓိကထားပြီး Debian Social Contract နဲ့ Debian Free Software Guidelines (DFSG) တို့ကို လိုက်နာပါတယ်။

Debian Social Contract မှာ အဓိက ကတိကဝတ်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။

* Debian ဟာ Free Software အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိမယ်။
* Debian Community နဲ့ Free Software Community ကို အထောက်အကူပြုမယ်။
* ပြဿနာရှိတဲ့ Software တွေကို အသုံးပြုသူတွေထံ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ အသိပေးမယ်။
* Software အသုံးပြုသူတွေရဲ့ လိုအပ်ချက်နဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ဦးစားပေးမယ်။
* Debian ရဲ့ Free Software Principles တွေကို ထိန်းသိမ်းမယ်။

Debian မှာ Proprietary Firmware နဲ့ Non-free Software အချို့ကိုလည်း သီးခြား Repository အမျိုးအစားတွေနဲ့ ပံ့ပိုးပေးထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ Software တွေဟာ Debian ရဲ့ Main Repository ထဲက Free Software နဲ့ မတူညီတဲ့ License သတ်မှတ်ချက်တွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။

ဒီလို Philosophy ကြောင့် Debian ဟာ Open Source နဲ့ Free Software Community တွေအတွက် စံနမူနာယူစရာ Project တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

## Debian ရဲ့ Development နဲ့ Governance Model

Debian ဟာ ကုမ္ပဏီတစ်ခုတည်းက ပိုင်ဆိုင်ပြီး ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ Commercial Linux Distribution မဟုတ်ပါဘူး။

Debian Project ကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာရှိတဲ့ Volunteer Developer, Package Maintainer, QA Tester, Translator နဲ့ Documentation Contributor တွေက ပူးပေါင်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေကြပါတယ်။

Debian Developer တွေဟာ Project ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေမှာ ပါဝင်ခွင့်ရှိပြီး Debian Constitution နဲ့ General Resolution စနစ်တွေကို အသုံးပြုကြပါတယ်။

Debian Project Leader (DPL) ကိုလည်း ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပါတယ်။

DPL ရဲ့ အဓိကတာဝန်တွေကတော့ -

* Debian Project ရဲ့ အထွေထွေဦးဆောင်မှု။
* Project အတွင်း Developer တွေရဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အားပေးခြင်း။
* Debian ကို အပြင်ဘက် Community နဲ့ Organisation တွေဆီ ကိုယ်စားပြုခြင်း။
* Project ရဲ့ ရေရှည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုခြင်း။

ဒီလို Democratic Governance Model ကြောင့် Debian ဟာ Community ရဲ့ ပါဝင်မှုကို အခြေခံပြီး ရေရှည်တည်တံ့စွာ ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို Community အတွင်း ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းပြီး ချမှတ်ရတဲ့အတွက် တချို့အခြေအနေတွေမှာ အချိန်ကြာမြင့်နိုင်ပါတယ်။

## Debian ရဲ့ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အားသာချက်များ

Debian ကို လူသိများစေတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းက Stable Operating System တစ်ခုဖြစ်ခြင်းနဲ့ Software Package Management System တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

### **APT နဲ့ dpkg Package Management**

Debian ဟာ `.deb` Package Format ကို အသုံးပြုပါတယ်။

Package Management ပိုင်းမှာ အဓိက Tool နှစ်ခု ရှိပါတယ်။

* `dpkg` - Debian Package တွေကို Low-level မှာ Install, Remove နဲ့ Query လုပ်ဖို့ အသုံးပြုပါတယ်။
* `APT` - Repository တွေကနေ Package တွေကို ရယူပြီး Dependency Resolution အပါအဝင် Package Management လုပ်ငန်းတွေကို စီမံပေးပါတယ်။

APT ရဲ့ အားသာချက်က Software တစ်ခု Install လုပ်တဲ့အခါ လိုအပ်တဲ့ Dependency တွေကို အလိုအလျောက် ရှာဖွေပြီး တပ်ဆင်ပေးနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အသုံးများတဲ့ APT Command တွေကတော့ -

```
# Repository metadata ကို update လုပ်ခြင်း
sudo apt update

# Installed packages တွေကို upgrade လုပ်ခြင်း
sudo apt upgrade

# လိုအပ်ပါက dependency ပြောင်းလဲမှုပါ စီမံပြီး upgrade လုပ်ခြင်း
sudo apt full-upgrade

# Software တစ်ခု install လုပ်ခြင်း
sudo apt install nginx

# Software တစ်ခု uninstall လုပ်ခြင်း
sudo apt remove nginx

# မလိုအပ်တော့တဲ့ dependency တွေကို ဖယ်ရှားခြင်း
sudo apt autoremove

# Package တစ်ခုအကြောင်း အသေးစိတ်ကြည့်ခြင်း
apt show nginx

# Package တစ်ခုကို ရှာဖွေခြင်း
apt search nginx
```

ဒီနေရာမှာ သတိပြုရမယ့်အချက်တစ်ခုက `apt update` ဟာ Installed Software တွေကို Update လုပ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ Repository ထဲမှာ ရှိတဲ့ Package Version နဲ့ Metadata တွေကို Local System မှာ Update လုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

Software တွေကို အမှန်တကယ် Upgrade လုပ်ချင်ရင် `apt upgrade` သို့မဟုတ် `apt full-upgrade` ကို အသုံးပြုရပါတယ်။

APT ရဲ့ နောက်ထပ်အားသာချက်တစ်ခုက Repository Configuration ကို `/etc/apt/sources.list` နဲ့ `/etc/apt/sources.list.d/` အောက်မှာ စီမံနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

Debian 13 မှာတော့ DEB822 Format ကို အသုံးပြုထားတဲ့ `.sources` Configuration File တွေကိုလည်း တွေ့နိုင်ပါတယ်။

## **Stable, Testing နဲ့ Unstable Branch များ**

Debian ရဲ့ ထူးခြားချက်တစ်ခုက Development Branch သုံးမျိုးကို သီးခြားခွဲခြားထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

### **Stable**

Stable ဟာ Official Production Release ဖြစ်ပါတယ်။

Package Version အသစ်တွေကို အလျင်အမြန် ထည့်သွင်းတာထက် Security, Reliability နဲ့ Compatibility ကို ဦးစားပေးပါတယ်။

Package အသစ်တွေကို Stable Release ထဲ ထည့်သွင်းမယ်ဆိုရင် အဆင့်ဆင့် Testing နဲ့ Quality Assurance လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ဖြတ်သန်းရပါတယ်။

ဒါကြောင့် Production Server, Database Server နဲ့ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ငြိမ်စွာ လည်ပတ်ဖို့လိုအပ်တဲ့ Infrastructure တွေအတွက် Stable Release ဟာ သင့်တော်ပါတယ်။

### **Testing**

Testing ဟာ နောက်ထွက်လာမယ့် Stable Release အတွက် Package တွေကို စုစည်းပြီး စမ်းသပ်နေတဲ့ Development Branch ဖြစ်ပါတယ်။

Unstable ကနေ Package တွေကို Testing ထဲ ရွှေ့ပြောင်းပြီး အချိန်တစ်ခုအတွင်း Critical Bug မတွေ့ရှိရင် ဆက်လက်ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။

Testing ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် Stable ထက် Software Version အသစ်တွေကို စောစီးစွာ အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ Testing ဆိုတဲ့အမည်အတိုင်း Production Environment အတွက် Stable နဲ့ တန်းတူ အာမခံချက်မရှိပါဘူး။

### **Unstable (Sid)**

Unstable ဟာ Debian ရဲ့ Active Development Branch ဖြစ်ပါတယ်။

Developer တွေက Software Package အသစ်တွေ၊ Library အသစ်တွေနဲ့ နည်းပညာအပြောင်းအလဲတွေကို အရင်ဆုံး ထည့်သွင်းစမ်းသပ်တဲ့နေရာ ဖြစ်ပါတယ်။

Unstable ရဲ့ Codename ကတော့ အမြဲတမ်း Sid ဖြစ်ပါတယ်။

Sid ဟာ Toy Story ဇာတ်လမ်းထဲက ကစားစရာအရုပ်တွေကို ဖျက်ဆီးတတ်တဲ့ ကောင်လေးရဲ့ အမည်ကို ယူထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

Unstable ကို အသုံးပြုသူတွေအနေနဲ့ Dependency Conflict, Package Breakage နဲ့ System Upgrade ပြဿနာတွေ ကြုံတွေ့နိုင်တဲ့အတွက် Linux ကို အတွေ့အကြုံရှိသူတွေနဲ့ Debian Developer တွေအတွက် ပိုမိုသင့်တော်ပါတယ်။

### **အတိုချုပ်အားဖြင့်**

| Branch         | အဓိကရည်ရွယ်ချက်                            |
| -------------- | ------------------------------------------ |
| Stable         | Production နဲ့ Reliability                 |
| Testing        | နောက်ထွက်မည့် Stable Release အတွက် Testing |
| Unstable (Sid) | Active Development နဲ့ Package Integration |

## **Hardware Architecture Support**

Debian ရဲ့ နောက်ထပ်အားသာချက်တစ်ခုက Hardware Architecture အမျိုးမျိုးကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

Debian 13 (Trixie) မှာ Officially Supported Architecture တွေကတော့ -

* `amd64` - 64-bit Intel/AMD PC
* `arm64` - 64-bit ARM
* `armel` - ARM EABI
* `armhf` - ARM Hard Float
* `ppc64el` - 64-bit Little Endian PowerPC
* `riscv64` - 64-bit RISC-V
* `s390x` - IBM System z

အထူးသဖြင့် Debian 13 မှာ RISC-V 64-bit Architecture ကို Official Support ပေးလာခြင်းဟာ မှတ်သားစရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် Debian 13 မှာ `i386` ကို ပုံမှန် 32-bit Installation Architecture အဖြစ် မပံ့ပိုးတော့ပါဘူး။ 64-bit `amd64` System တွေမှာ Legacy 32-bit Application တွေကို Multiarch နည်းလမ်းနဲ့ အသုံးပြုနိုင်ဖို့သာ ရည်ရွယ်ထားပါတယ်။

ဒီလို Architecture အမျိုးမျိုးကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခြင်းကြောင့် Debian ကို Desktop, Server, ARM Board, Cloud Infrastructure နဲ့ အခြား Hardware Platform တွေမှာ အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

## **Debian Security နဲ့ Long-Term Support**

Debian Stable ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အားသာချက်တစ်ခုက Security Update နဲ့ Bug Fix တွေကို ရေရှည်ပံ့ပိုးပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

Debian ရဲ့ ပုံမှန် Release တစ်ခုမှာ အောက်ပါ Support Lifecycle ကို ရရှိနိုင်ပါတယ်။

* ပထမ ၃ နှစ် - Debian Security နဲ့ Stable Support။
* နောက်ထပ် ၂ နှစ် - Debian LTS (Long Term Support)။

စုစုပေါင်း ၅ နှစ်ခန့် Support ရရှိနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ LTS ကာလအတွင်း Package အားလုံးကို Support ပေးနိုင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ Architecture နဲ့ Package အမျိုးအစားအလိုက် Support ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။

Security Update တွေကို စီမံဖို့ `unattended-upgrades` လို Tool တွေကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

ဥပမာ -

```
# unattended-upgrades install လုပ်ခြင်း
sudo apt install unattended-upgrades

# Automatic security updates configuration
sudo dpkg-reconfigure unattended-upgrades
```

ဒီလို Security Update Automation ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် Server တွေမှာ Security Patch များကို အချိန်မီ ရရှိစေနိုင်ပါတယ်။

## Debian Desktop Environment များ

Debian ဟာ Server အတွက်သာမက Desktop အသုံးပြုသူတွေအတွက်လည်း အဆင်ပြေတဲ့ Distribution တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

Installation လုပ်တဲ့အချိန်မှာ ကိုယ်နှစ်သက်တဲ့ Desktop Environment ကို ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။

### **GNOME**

Modern User Interface နဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ Workflow ကို ဦးစားပေးထားတဲ့ Desktop Environment ဖြစ်ပါတယ်။

### **KDE Plasma**

Customization လုပ်နိုင်စွမ်းမြင့်မားပြီး Feature စုံလင်တဲ့ Desktop Environment ဖြစ်ပါတယ်။

### **Xfce**

Lightweight ဖြစ်ပြီး System Resource နည်းနည်းသာ အသုံးပြုလိုသူတွေအတွက် သင့်တော်ပါတယ်။

### **LXQt**

Resource အသုံးပြုမှု နည်းပါးတဲ့ Desktop Environment တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

### **Cinnamon နဲ့ MATE**

Traditional Desktop Layout ကို နှစ်သက်သူတွေအတွက် အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ရွေးချယ်စရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

Debian ရဲ့ အားသာချက်က Desktop Environment တစ်ခုတည်းကိုသာ ကန့်သတ်ထားခြင်းမရှိဘဲ အသုံးပြုသူရဲ့ လိုအပ်ချက်အလိုက် ရွေးချယ်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

## Debian ကို ဘယ်သူတွေ အသုံးပြုသင့်သလဲ။

Debian ဟာ Linux ကို စတင်လေ့လာသူတွေအတွက်လည်း သင့်တော်သလို Professional System Administrator, Developer နဲ့ Infrastructure Engineer တွေအတွက်လည်း အလွန်အသုံးဝင်တဲ့ Distribution တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် -

* Stable Linux Operating System ကို လိုအပ်သူများ။
* Linux Server နဲ့ Infrastructure ကို တည်ဆောက်လိုသူများ။
* Web Server, Database Server နဲ့ Network Service တွေကို Host လုပ်လိုသူများ။
* APT နဲ့ `.deb` Package Management ကို လေ့လာလိုသူများ။
* Linux System Administration နဲ့ Security ကို လက်တွေ့လေ့လာလိုသူများ။
* Docker, Podman နဲ့ Kubernetes လို Container Technology တွေကို အသုံးပြုလိုသူများ။
* Open Source Community Development ကို စိတ်ဝင်စားသူများ။
* Ubuntu နဲ့ Debian-based Distribution တွေရဲ့ အခြေခံကို နားလည်လိုသူများ။

စာရေးသူအနေနဲ့လည်း Debian ကို Home Lab, Virtual Machine နဲ့ Server Infrastructure တွေမှာ အသုံးပြုဖို့ အလွန်သင့်တော်တဲ့ Distribution တစ်ခုလို့ မြင်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် Minimal Installation လုပ်ပြီး ကိုယ်လိုအပ်တဲ့ Package နဲ့ Service တွေကိုသာ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနိုင်တာက Server Environment အတွက် အားသာချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

## Debian ရဲ့ အားသာချက်နဲ့ အားနည်းချက်များ

### **အားသာချက်များ**

* Free and Open Source Software ကို အခြေခံထားခြင်း။
* ရေရှည်တည်ငြိမ်မှုနဲ့ Reliability ကောင်းမွန်ခြင်း။
* Software Package နဲ့ Repository အရေအတွက် များပြားခြင်း။
* APT နဲ့ dpkg Package Management System ရှိခြင်း။
* Stable, Testing နဲ့ Unstable Development Branch တွေကို ရွေးချယ်နိုင်ခြင်း။
* Hardware Architecture အမျိုးမျိုးကို ပံ့ပိုးပေးခြင်း။
* Debian LTS အပါအဝင် ရေရှည် Security Support ရရှိနိုင်ခြင်း။
* Ubuntu, Linux Mint နဲ့ အခြား Distribution တွေအတွက် Upstream Foundation ဖြစ်ခြင်း။
* Server, Desktop, Cloud နဲ့ Container Environment တွေအတွက် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း။
* Community-driven Development Model ကြောင့် Vendor တစ်ခုတည်းအပေါ် မှီခိုမှုနည်းပါးခြင်း။

### **အားနည်းချက်များ**

* Stable Release မှာ Software Version အသစ်တွေကို အမြဲတမ်း အမြန်ဆုံးရရှိနိုင်ခြင်း မရှိပါဘူး။
* Latest Hardware နဲ့ Driver Support တွေမှာ တချို့အခြေအနေတွေ၌ နောက်ဆုံးထွက် Kernel လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။
* Debian Installation နဲ့ Initial Configuration ဟာ Ubuntu လို User-friendly Distribution တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် အနည်းငယ်ပိုမို နားလည်ဖို့လိုနိုင်ပါတယ်။
* Proprietary Driver နဲ့ Firmware အချို့ကို ထပ်မံပြင်ဆင်ထည့်သွင်းရနိုင်ပါတယ်။
* Testing နဲ့ Unstable Branch တွေမှာ Package Update ကြောင့် System Breakage ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

## Debian နဲ့ ဆင်တူတဲ့ Linux Distribution များ

Debian ရဲ့ အောင်မြင်မှုကြောင့် Debian ကို အခြေခံပြီး Distribution အသစ်တွေ အများအပြား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။

### **Ubuntu**

Ubuntu ဟာ Debian ကို အခြေခံပြီး Canonical က စတင်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့တဲ့ Linux Distribution ဖြစ်ပါတယ်။

Desktop, Server, Cloud နဲ့ IoT အသုံးပြုမှုတွေအတွက် Edition အမျိုးမျိုး ရှိပါတယ်။ Debian ထက် ပိုမိုလွယ်ကူတဲ့ Desktop Experience နဲ့ Commercial Support ကို ပေးနိုင်တာကြောင့် လူသိများပါတယ်။

Official Website: <https://ubuntu.com/>

### **Linux Mint**

Linux Mint ရဲ့ အဓိက Edition ဖြစ်တဲ့ Linux Mint Cinnamon ဟာ Ubuntu ကို အခြေခံထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် Debian ကို တိုက်ရိုက်အခြေခံထားတဲ့ LMDE (Linux Mint Debian Edition) လည်း ရှိပါတယ်။

Official Website: <https://linuxmint.com/>

### **Kali Linux**

Kali Linux ဟာ Debian ကို အခြေခံထားပြီး Penetration Testing, Digital Forensics နဲ့ Security Assessment လုပ်ငန်းတွေအတွက် ရည်ရွယ်ထားတဲ့ Distribution ဖြစ်ပါတယ်။

Official Website: <https://www.kali.org/>

### **Proxmox VE**

Proxmox Virtual Environment ဟာ Debian Linux ကို အခြေခံထားတဲ့ Open Source Virtualization Platform ဖြစ်ပါတယ်။

KVM နဲ့ LXC ကို အသုံးပြုပြီး Virtual Machine နဲ့ Container တွေကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်ပါတယ်။ Home Lab နဲ့ Enterprise Virtualization Environment တွေမှာ လူသိများပါတယ်။

Official Website: <https://www.proxmox.com/>

### **Raspberry Pi OS**

Raspberry Pi OS ဟာ Debian ကို အခြေခံထားတဲ့ Operating System ဖြစ်ပြီး Raspberry Pi Single-board Computer တွေအတွက် အဓိက ရည်ရွယ်ထားပါတယ်။

Official Website: <https://www.raspberrypi.com/software/>

## Debian Version နဲ့ Codename များ

Debian ရဲ့ Release Naming Convention ဟာ Linux Distribution တွေထဲမှာ ထူးခြားတဲ့ အစဉ်အလာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

Debian ရဲ့ Stable Release တွေကို Pixar ရဲ့ Toy Story Animated Movie ထဲက Character တွေရဲ့ နာမည်တွေကို အသုံးပြုပြီး Codename ပေးထားပါတယ်။

ဥပမာ -

| Debian Version | Codename | Release Date  |
| -------------- | -------- | ------------- |
| Debian 1.1     | Buzz     | June 1996     |
| Debian 2.0     | Hamm     | July 1998     |
| Debian 3.0     | Woody    | July 2002     |
| Debian 4.0     | Etch     | April 2007    |
| Debian 5.0     | Lenny    | February 2009 |
| Debian 6.0     | Squeeze  | February 2011 |
| Debian 7       | Wheezy   | May 2013      |
| Debian 8       | Jessie   | April 2015    |
| Debian 9       | Stretch  | June 2017     |
| Debian 10      | Buster   | July 2019     |
| Debian 11      | Bullseye | August 2021   |
| Debian 12      | Bookworm | June 2023     |
| Debian 13      | Trixie   | August 2025   |

Debian Unstable ရဲ့ Codename ကတော့ Sid ဖြစ်ပြီး အမြဲတမ်း Sid လို့ပဲ ခေါ်ပါတယ်။

ဒီလို Codename တွေ အသုံးပြုထားခြင်းကြောင့် Debian Release တွေကို မှတ်သားရလွယ်ကူစေပါတယ်။

## လက်ရှိ Debian Version - Debian 13 Trixie

လက်ရှိ ၂၀၂၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအချိန်မှာ Debian ရဲ့ Latest Stable Release ကတော့ **Debian 13.7 (Trixie)** ဖြစ်ပါတယ်။

Debian 13 ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့မှာ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့မှာ Debian 13.7 ကို Update အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။

Debian 13 မှာ အဓိက ပါဝင်လာတဲ့ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကတော့ -

* Linux Kernel 6.12 LTS Series
* systemd 257
* GNOME 48
* KDE Plasma 6.3 Series
* GCC 14.2
* Python 3.13
* OpenSSL 3.5
* PostgreSQL 17
* MariaDB 11.8
* Apache HTTP Server 2.4.64
* Nginx 1.26
* OpenSSH 10.0

Package Version တွေဟာ Point Release နဲ့ Security Update တွေအလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်။

Debian 13 ရဲ့ Support Lifecycle ကတော့ -

* Full Debian Support - ၂၀၂၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့အထိ။
* Debian LTS - ၂၀၃၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ။

Debian 13.7 ဟာ Version အသစ်တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ Debian 13 ရဲ့ Security Fix နဲ့ Bug Fix တွေကို စုစည်းထည့်သွင်းထားတဲ့ Point Release တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် Debian 13 ကို အသုံးပြုနေသူတွေအနေနဲ့ Installation Media အသစ်ကို ပြန်လည်တပ်ဆင်စရာမလိုဘဲ ပုံမှန် Package Update လုပ်ရုံနဲ့ နောက်ဆုံးပြင်ဆင်ချက်တွေကို ရရှိနိုင်ပါတယ်။

Official Website: <https://www.debian.org/>

Download: <https://www.debian.org/distrib/>

## နိဂုံးချုပ်

Debian ဟာ Linux Distribution တစ်ခုထက် ပိုပြီး Open Source Community Development ရဲ့ အောင်မြင်တဲ့ ဥပမာတစ်ခုလို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။

၁၉၉၃ ခုနှစ်မှာ Volunteer Developer တွေရဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနဲ့ စတင်ခဲ့တဲ့ Project တစ်ခုဟာ ယနေ့အချိန်မှာ Linux Ecosystem တစ်ခုလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိတဲ့ အရေးပါတဲ့ Foundation တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

Debian ရဲ့ အဓိကအားသာချက်က နောက်ဆုံးပေါ် Software Version တွေကို အမြန်ဆုံးရရှိခြင်းထက် တည်ငြိမ်မှု၊ Security နဲ့ ရေရှည်အသုံးပြုနိုင်မှုကို ဦးစားပေးထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

Linux Server, Home Lab, Virtualization, Cloud Infrastructure နဲ့ Container Environment တွေကို တည်ဆောက်နေသူတွေအတွက် Debian ဟာ အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ ရွေးချယ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

စာရေးသူအနေနဲ့ Debian ကို အထူးသဘောကျတဲ့ အချက်က Minimal Installation ကနေ စတင်ပြီး ကိုယ်လိုချင်တဲ့ Infrastructure ကို ကိုယ်တိုင်တည်ဆောက်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

Linux ကို စတင်လေ့လာသူတွေအနေနဲ့ Ubuntu ကနေ စတင်နိုင်သလို Linux System Administration ကို ပိုမိုနားလည်ချင်သူတွေအတွက် Debian ကို တိုက်ရိုက်အသုံးပြုလေ့လာဖို့လည်း အကြံပြုချင်ပါတယ်။

***

## **ကိုးကားရန်**

* Debian Official Website: <https://www.debian.org/>
* Debian Documentation: <https://www.debian.org/doc/>
* Debian Administrator's Handbook: <https://debian-handbook.info/>
* Debian Wiki: <https://wiki.debian.org/>
* Debian Package Search: <https://packages.debian.org/>
* Debian Security: <https://www.debian.org/security/>
* Debian LTS: <https://wiki.debian.org/LTS>
