> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://my.itmatic101.com/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://my.itmatic101.com/linuxbsd/lxde.md).

# GNU/Linux Desktop Environment များအကြောင်း အပိုင်း (၅)

## LXDE ဆိုတာဘာလဲ?

ဒီတစ်ခေါက်မှာတော့ Linux Desktop Environment (DE) တွေအကြောင်း ဆက်လက်လေ့လာကြရအောင်။ အရင်အပိုင်းတွေမှာ Xfce အပါအဝင် Lightweight Desktop Environment တွေအကြောင်း မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒီတစ်ခါမှာတော့ Lightweight Desktop Environment တစ်ခုဖြစ်တဲ့ **LXDE (Lightweight X11 Desktop Environment)** အကြောင်းကို ဆက်လက်ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

LXDE project ကို ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသား developer Hong Jen Yee (PCMan) က ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှာ စတင်ခဲ့ပါတယ်။ အစပိုင်းမှာ PCManFM ဆိုတဲ့ File Manager ကို စတင်ဖန်တီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ Desktop Environment တစ်ခုလုံးအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

<figure><img src="https://3282528215-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2F-MQWWUTXCFFNVNEIAM-f%2Fuploads%2Fgit-blob-a9885183110f0317723bedd2386875d182e06a3c%2FLXDE.png?alt=media" alt=""><figcaption></figcaption></figure>

LXDE ရဲ့ အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကတော့ **System Resource အသုံးပြုမှုနည်းပါးပြီး မြန်ဆန်ပေါ့ပါးတဲ့ Desktop Environment တစ်ခုကို ဖန်တီးဖို့** ဖြစ်ပါတယ်။

နည်းပညာပိုင်းအရ LXDE ဟာ C Programming Language ကို အဓိကအသုံးပြုပြီး GTK+ 2 Toolkit ကို အခြေခံတည်ဆောက်ထားတဲ့ Desktop Environment တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ Component တစ်ခုချင်းစီကို သီးခြား Application အနေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာကြောင့် System တစ်ခုလုံးကို Monolithic Architecture ပုံစံနဲ့ ချိတ်ဆက်တည်ဆောက်ထားတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။

ဒီလို Modular Architecture ကို အသုံးပြုထားခြင်းကြောင့် လိုအပ်တဲ့ Component တွေကိုသာ ရွေးချယ်အသုံးပြုနိုင်ပြီး Dependency တွေကိုလည်း လျှော့ချနိုင်ပါတယ်။

## LXDE ရဲ့ အားသာချက်များ

LXDE ကို ဖန်တီးခဲ့တဲ့ အဓိကရည်ရွယ်ချက်တွေကတော့ -

* **Low Resource Consumption:** CPU နဲ့ RAM အသုံးပြုမှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် ရည်ရွယ်ထားခြင်း။
* **Performance:** Hardware အရင်းအမြစ်နည်းပါးတဲ့ Computer တွေမှာတောင် တုံ့ပြန်မှုမြန်ဆန်စွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း။
* **Modularity:** Component တစ်ခုချင်းစီကို သီးခြားအသုံးပြုနိုင်ခြင်း။
* **Low Dependencies:** အခြား Desktop Environment တွေလို ကြီးမားတဲ့ Framework တွေအပေါ် မှီခိုမှုနည်းပါးခြင်း။
* **Customisation:** လိုအပ်သလို Component နဲ့ Configuration တွေကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုနိုင်ခြင်း။

ကျွန်တော့်အမြင်အရ LXDE ရဲ့ အားသာချက်က ရိုးရှင်းမှုနဲ့ လက်တွေ့အသုံးဝင်မှုပါပဲ။ Desktop Environment တစ်ခုမှာ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ Functionality တွေကို ပေးထားပြီး မလိုအပ်တဲ့ Visual Effects နဲ့ Background Services တွေကို အလွန်အကျွံ ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိပါဘူး။

အထူးသဖြင့် Laptop အဟောင်းတွေ၊ RAM နည်းတဲ့ Computer တွေနဲ့ Virtual Machine တွေမှာ အသုံးပြုဖို့ သင့်တော်တဲ့ ရွေးချယ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ Desktop Environment တစ်ခုတည်းကြောင့် System Resource တွေကို အများကြီး အသုံးမပြုရတဲ့အတွက် Application တွေအတွက် Resource ပိုမိုချန်ထားနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ Lightweight ဖြစ်တယ်ဆိုတာနဲ့ Battery Life ပိုကောင်းမယ်လို့ တိုက်ရိုက်သတ်မှတ်လို့တော့ မရပါဘူး။ Battery အသုံးခံမှုဟာ CPU၊ Display၊ Power Management နဲ့ အခြား Hardware တွေရဲ့ အခြေအနေအပေါ်လည်း မူတည်ပါတယ်။

## LXDE Architecture နှင့် Components များ

LXDE ရဲ့ နောက်ထပ်ထူးခြားချက်တစ်ခုက Component တွေကို သီးခြား Project သို့မဟုတ် Application အနေနဲ့ တည်ဆောက်ထားခြင်းပါပဲ။

အဲဒီအတွက် LXDE ရဲ့ Component တစ်ခုချင်းစီကို သီးခြား Install လုပ်ခြင်း၊ Configure လုပ်ခြင်းနဲ့ အခြား Desktop Environment တွေမှာ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။

အောက်မှာ LXDE ရဲ့ အဓိက Components တွေကို လေ့လာကြည့်ရအောင်။

### 1. PCManFM (File Manager)

PCManFM ဟာ LXDE ရဲ့ အဓိက File Manager ဖြစ်ပါတယ်။

File နဲ့ Directory တွေကို Browse လုပ်ခြင်း၊ Copy/Move လုပ်ခြင်း၊ File System ကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့အပြင် Removable Storage နဲ့ Network Location တွေကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

PCManFM ဟာ LXDE ရဲ့ ပထမဆုံး Component တွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပြီး LXDE မတိုင်မီကတည်းက သီးခြား Application အနေနဲ့ စတင်ခဲ့တာပါ။

### 2. LXPanel (Desktop Panel)

LXPanel ဟာ Desktop ရဲ့ အပေါ်ဘက် သို့မဟုတ် အောက်ဘက်မှာ ထားရှိနိုင်တဲ့ Panel ဖြစ်ပါတယ်။

Windows ရဲ့ Taskbar နဲ့ သဘောတရားဆင်တူပြီး အောက်ပါ Functionality တွေ ပါဝင်ပါတယ်။

* Application Menu
* Taskbar / Window List
* System Tray
* Notification Area
* Workspace Switcher
* Clock

Panel Plugin တွေကိုလည်း လိုအပ်သလို ထပ်မံထည့်သွင်းနိုင်ပါတယ်။

### 3. LXSession (Session Manager)

LXSession ဟာ LXDE Desktop Session ကို စတင်ခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်းနဲ့ အဆုံးသတ်ခြင်းတို့ကို စီမံခန့်ခွဲပေးတဲ့ Session Manager ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ -

* Desktop Login လုပ်တဲ့အခါ လိုအပ်တဲ့ Application တွေကို စတင်ပေးခြင်း။
* Autostart Application တွေကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း။
* Session Logout နဲ့ Shutdown လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ကိုင်တွယ်ခြင်း။
* Desktop Session အတွင်းရှိ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို စီမံခြင်း။

မှတ်သားထားရမှာက LXSession ဟာ Display Manager နဲ့ မတူညီပါဘူး။ Display Manager က Login Screen ကို ပံ့ပိုးပေးပြီး LXSession က Login ဝင်ပြီးနောက် Desktop Session ကို စတင်စီမံပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

### 4. LXAppearance (Appearance Configuration)

LXAppearance ဟာ GTK Theme နဲ့ Desktop Appearance တွေကို ပြောင်းလဲသတ်မှတ်နိုင်တဲ့ Configuration Tool ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ -

* GTK Theme
* Icon Theme
* Cursor Theme
* Font Configuration

စတာတွေကို GUI ကနေတစ်ဆင့် ပြင်ဆင်နိုင်ပါတယ်။

### 5. LXInput (Input Device Configuration)

LXInput ဟာ Mouse နဲ့ Keyboard လို Input Device တွေရဲ့ Configuration ကို ပြင်ဆင်ဖို့ အသုံးပြုတဲ့ Tool ဖြစ်ပါတယ်။

Mouse Acceleration၊ Double-click Speed နဲ့ Keyboard Layout စတဲ့ Setting တွေကို စီမံနိုင်ပါတယ်။

### 6. LXRandR (Display Configuration)

LXRandR ဟာ X Window System ရဲ့ RandR Extension ကို အသုံးပြုပြီး Display Configuration တွေကို စီမံခန့်ခွဲပေးတဲ့ GUI Tool ဖြစ်ပါတယ်။

အဓိကအားဖြင့် -

* Screen Resolution
* Display Orientation
* Refresh Rate
* Multiple Monitor Configuration

စတာတွေကို ပြင်ဆင်နိုင်ပါတယ်။

### 7. LXTask (Task Manager)

LXTask ဟာ System ပေါ်မှာ လက်ရှိ Run နေတဲ့ Process တွေကို ကြည့်ရှုစီမံနိုင်တဲ့ Task Manager ဖြစ်ပါတယ်။

CPU Usage၊ Memory Usage နဲ့ Process Information တွေကို ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး လိုအပ်ပါက Process တွေကို Terminate လုပ်နိုင်ပါတယ်။

### 8. LXTerminal (Terminal Emulator)

LXTerminal ဟာ Command Line Interface ကို အသုံးပြုနိုင်ဖို့ ဖန်တီးထားတဲ့ Terminal Emulator ဖြစ်ပါတယ်။

Bash အပါအဝင် System မှာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ Shell တွေကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ Tab-based Terminal Session တွေကိုလည်း Support လုပ်ပါတယ်။

### 9. LXDM (Display Manager)

LXDM ဟာ X Display Manager တစ်ခုဖြစ်ပြီး Graphical Login Screen ကို ပံ့ပိုးပေးပါတယ်။

User Authentication ပြုလုပ်ခြင်းနဲ့ Login ဝင်မယ့် Desktop Session ကို ရွေးချယ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးပါတယ်။

Display Manager ဟာ Desktop Environment တစ်ခုရဲ့ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ဖို့ မလိုအပ်ပါဘူး။ LXDE ကို အသုံးပြုတဲ့ Distribution တစ်ခုမှာ အခြား Display Manager တွေကိုလည်း ရွေးချယ်အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

### 10. အခြား Application များ

LXDE နဲ့အတူ အသုံးပြုလေ့ရှိတဲ့ အခြား Application တွေလည်း ရှိပါတယ်။

* **GPicView:** Image Viewer Application။
* **LXMusic:** Music Player Frontend။
* **LXLauncher:** Application Launcher။
* **LXNM:** Network Connection Management အတွက် ရည်ရွယ်ခဲ့တဲ့ Component တစ်ခုဖြစ်ပေမဲ့ ယနေ့ခေတ် LXDE Setup တွေမှာ ပုံမှန်အသုံးပြုတဲ့ Active Network Manager မဟုတ်တော့ပါဘူး။

ယနေ့ခေတ် Linux Distribution တွေမှာ Network Configuration အတွက် NetworkManager နဲ့ nm-applet လို Tool တွေကို အသုံးပြုတာ ပိုမိုတွေ့ရပါတယ်။

<figure><img src="https://3282528215-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2F-MQWWUTXCFFNVNEIAM-f%2Fuploads%2Fgit-blob-aa1a85d9fa9d479fd573d5aac3b240aec47c1764%2FLXDE-Apps.png?alt=media" alt=""><figcaption></figcaption></figure>

## LXDE နဲ့ တွဲဖက်အသုံးပြုတဲ့ External Components များ

LXDE ရဲ့ အားသာချက်တစ်ခုက သူ့ရဲ့ Component တွေဟာ LXDE Project တစ်ခုတည်းအပေါ် မှီခိုနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခြား Open Source Project တွေက Application တွေကိုလည်း ပေါင်းစပ်အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

အဲဒီထဲမှာ လူသိများတဲ့ Component တွေကတော့ -

### Openbox (Window Manager)

Openbox ဟာ LXDE နဲ့ တွဲဖက်အသုံးပြုလေ့ရှိတဲ့ Lightweight Window Manager တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

Window Manager ရဲ့ တာဝန်က Desktop ပေါ်မှာ ဖွင့်ထားတဲ့ Window တွေရဲ့ Position၊ Size၊ Focus၊ Border နဲ့ Window Decoration တွေကို စီမံခန့်ခွဲပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ Application Window တစ်ခုကို Minimise လုပ်ခြင်း၊ Maximise လုပ်ခြင်း၊ Resize လုပ်ခြင်းနဲ့ Window တစ်ခုကနေ တစ်ခုကို Switch လုပ်ခြင်းတို့ကို Window Manager က ကိုင်တွယ်ပေးပါတယ်။

သတိပြုရမှာက Openbox ဟာ LXDE ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် Component မဟုတ်ဘဲ သီးခြား Open Source Project တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ LXDE မှာ Openbox ကို အသုံးပြုထားပေမဲ့ Window Manager ကို အခြားတစ်ခုနဲ့လည်း အစားထိုးအသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

### ObConf (Openbox Configuration Tool)

ObConf ဟာ Openbox ရဲ့ Configuration တွေကို GUI ကနေ ပြင်ဆင်နိုင်ဖို့ အသုံးပြုတဲ့ Tool ဖြစ်ပါတယ်။

Window Theme၊ Window Border နဲ့ အခြား Window Manager Setting တွေကို ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်။

### Leafpad (Text Editor)

Leafpad ဟာ ရိုးရှင်းပြီး Lightweight ဖြစ်တဲ့ Text Editor တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

Configuration File တွေ၊ Script တွေနဲ့ ရိုးရိုး Text File တွေကို ပြင်ဆင်ဖို့ အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

### Xarchiver (Archive Manager)

Xarchiver ဟာ Archive File တွေကို ဖန်တီးခြင်း၊ Extract လုပ်ခြင်းနဲ့ စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့အတွက် အသုံးပြုတဲ့ GUI Application ဖြစ်ပါတယ်။

ZIP၊ TAR၊ GZIP စတဲ့ Archive Format တွေကို Support လုပ်နိုင်ပါတယ်။ Support လုပ်နိုင်တဲ့ Format တွေဟာ Backend Utility တွေအပေါ်လည်း မူတည်ပါတယ်။

## LXDE မှ LXQt သို့ ပြောင်းလဲလာခြင်း

LXDE အကြောင်း ဆွေးနွေးတဲ့အခါ LXQt ကိုလည်း ထည့်သွင်းပြောဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ LXDE နဲ့ LXQt ဟာ နာမည်ဆင်တူပေမဲ့ နည်းပညာပိုင်းမှာ အရေးကြီးတဲ့ ကွာခြားချက်တွေ ရှိပါတယ်။

LXDE ဟာ GTK+ 2 ကို အခြေခံထားတဲ့ Desktop Environment ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှာ LXDE ကို စတင်ဖန်တီးခဲ့တဲ့ Hong Jen Yee (PCMan) က PCManFM ကို Qt Toolkit နဲ့ Port လုပ်ဖို့ စမ်းသပ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီစမ်းသပ်မှုကနေ LXDE-Qt ဆိုတဲ့ Qt-based Development လမ်းကြောင်းတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း Razor-qt ဆိုတဲ့ Lightweight Qt Desktop Environment Project တစ်ခု ရှိနေခဲ့ပါတယ်။ Project နှစ်ခုလုံးရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဦးတည်ချက်တွေ ဆင်တူတာကြောင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှာ ပူးပေါင်းဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဒီလို ပူးပေါင်းမှုကနေ **LXQt** ဆိုတဲ့ Desktop Environment အသစ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့တာပါ။

အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခုက LXQt ဟာ LXDE ရဲ့ Source Code အားလုံးကို Qt နဲ့ တိုက်ရိုက်ပြန်ရေးထားတဲ့ Version တစ်ခုလို့ သတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး။ LXDE-Qt နဲ့ Razor-qt တို့ရဲ့ Development လုပ်ငန်းတွေ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ သီးခြား Project တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

<figure><img src="https://3282528215-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2F-MQWWUTXCFFNVNEIAM-f%2Fuploads%2Fgit-blob-72c972cc3203aaab9f38e2d5c29f0ad1f6093d5f%2Flubuntu-14-04-log-in-screen.jpg?alt=media" alt=""><figcaption></figcaption></figure>

## LXDE နဲ့ LXQt ဘယ်ဟာကို ရွေးချယ်သင့်သလဲ?

LXDE နဲ့ LXQt တို့ဟာ Lightweight Desktop Environment ဖြစ်ဖို့ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တူညီပေမဲ့ နည်းပညာပိုင်းမှာ ကွာခြားပါတယ်။

| အချက်                 | LXDE                        | LXQt                         |
| --------------------- | --------------------------- | ---------------------------- |
| GUI Toolkit           | GTK+ 2 အခြေခံ               | Qt 6 အခြေခံ (လက်ရှိ Version) |
| Architecture          | Modular                     | Modular                      |
| Window Manager        | Openbox ကို ပုံမှန်အသုံးပြု | Window Manager ရွေးချယ်နိုင် |
| Resource Usage        | ပေါ့ပါး                     | ပေါ့ပါး                      |
| Development Direction | Legacy GTK-based Desktop    | Active Development           |

LXDE ကို အသုံးပြုနေတဲ့ Legacy System တွေ၊ Hardware အဟောင်းတွေနဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ Desktop Setup တွေအတွက် ဆက်လက်အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

သို့သော် အသစ်တည်ဆောက်မယ့် Linux Desktop System တွေအတွက်တော့ LXQt ကို ပိုမိုစဉ်းစားသင့်ပါတယ်။ LXQt ဟာ လက်ရှိအချိန်ထိ Active Development ရှိနေပြီး Qt-based Desktop Environment တစ်ခုအနေနဲ့ Feature အသစ်တွေ၊ Bug Fix နဲ့ Hardware Support တွေကို ဆက်လက်တိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။

<figure><img src="https://3282528215-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2F-MQWWUTXCFFNVNEIAM-f%2Fuploads%2Fgit-blob-8620d4b3ba533a1c9772f30046c8b3054b8c58de%2FLXQt-Desktop.png?alt=media" alt=""><figcaption></figcaption></figure>

<figure><img src="https://3282528215-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2F-MQWWUTXCFFNVNEIAM-f%2Fuploads%2Fgit-blob-896b8981290f5704873dbc8a87e39518ab0ee9b5%2FRazor-qt-Desktop.png?alt=media" alt=""><figcaption></figcaption></figure>

## နိဂုံးချုပ်

LXDE ဟာ Linux Desktop Environment သမိုင်းမှာ Lightweight Desktop ဆိုတဲ့ အယူအဆကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ပြသခဲ့တဲ့ Project တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

ရိုးရှင်းတဲ့ Design၊ Modular Architecture နဲ့ System Resource အသုံးပြုမှုနည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် Hardware အရင်းအမြစ်နည်းပါးတဲ့ Computer တွေအတွက် အသုံးဝင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးမှာ Desktop Environment တစ်ခုဟာ Window Manager၊ Session Manager၊ Display Manager၊ File Manager နဲ့ အခြား Utility Application တွေကို ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ Software Ecosystem တစ်ခုဖြစ်ကြောင်းလည်း လေ့လာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

Linux Desktop Environment တွေကို လေ့လာတဲ့အခါ Desktop ရဲ့ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကိုသာ ကြည့်တာထက် နောက်ကွယ်မှာ ဘယ်လို Component တွေ အလုပ်လုပ်နေသလဲဆိုတာကိုပါ သိရှိထားရင် ပိုမိုနားလည်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးနဲ့အတူ Linux Desktop Environment များအကြောင်း ရေးသားခဲ့တဲ့ Series ကိုလည်း ဒီမှာပဲ အဆုံးသတ်လိုက်ပါတယ်။

***

## ကိုးကားရန်

* [LXDE](http://www.lxde.org/)
* [LXDE - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/LXDE)
